Viktor Korçnoy, dünya şampiyonluğunun eşiğinden üç kez döndü. Boris Spasski'ye "Korçnoy neden şampiyon olamadı?" diye sorulduğunda verdiği cevap, satranç tarihinin en meşhur şakalarından biri oldu. Aşağıda önce bu hikâyeyi, ardından 1958'de Riga'da genç Mihail Tal'ın sihrini bozan oyunu yorumlu olarak inceliyoruz.
Korkunç Korçnoy
Viktor Lvoviç Korçnoy, satranç tahtasındaki ve gerçek hayattaki uzlaşmaz tavrı yüzünden "Korkunç Korçnoy" olarak bilinir. Defalarca dünya şampiyonluğu için mücadele etti ve üç kez şampiyonluğu ucundan kaçırdı. Kimileri onu "dünya şampiyonu olamayan ama şampiyonluğa en çok yaklaşan oyuncu" diye tanımlar.
Spasski'ye Sorulan Soru
Sene yaklaşık 1980'ler. Bir dünya şampiyonasında Boris Spasski'ye sorarlar: Korçnoy neden şampiyon olamamıştır? Spasski anlatmaya başlar. Korçnoy'un dünya şampiyonu olmak için gereken tüm nitelikleri vardı; ancak çok temel bir nitelikten yoksundu. Önce olumlu özellikleri sıralar, saymakla bitmez:
- Katil içgüdüsü: kimse bu yeteneğiyle karşılaştırılamaz bile.
- Olağanüstü çalışma kapasitesi ve hem tahtada hem tahta dışında çelik gibi sinirler.
- Hesaplama: saatte saniyeler kalmışken bile değişmeyen bir hesap gücü. Belki bu bölümde sadece Fischer daha iyiydi.
- Savunmada azim ve kusursuz karşı saldırı yeteneği.
- Kusursuz teknik ve inanılmaz bir konsantrasyon kapasitesi; oyun sırasında dikkat dağıtıcı her şeye karşı dayanıklılık.
- Mükemmel strateji anlayışı ve muhteşem bir taktik görüş.
- Kuşağının en kapsamlı açılış dağarcığı.
- İnce bir psikoloji ustalığı ve insanüstü bir kazanma arzusu.
- Bütün rakipleri hakkında derin bilgi, muazzam bir enerji ve öz disiplin.
Cevap: "Satranç Yeteneği Yoktu"
Spasski listeyi bitirince durur ve karşısındakine asıl soruyu sorması için fırsat verir. Soru heyecanla gelir: "Peki Viktor'un dünya şampiyonu olamamasının sebebi ne? Neyi eksikti?"
Spasski kahkahalar atarak cevaplar: "Satranç yeteneği yoktu."
Elbette bunlar, çok eski bir arkadaşı hakkında hızlıca söylenmiş sözler ve Korçnoy'un tarihteki değerini azaltmaz. Belki Korçnoy geçmiş yıllarda Spasski'yi çıldırtacak bir şey yapmıştı ve o da intikamını bu şekilde aldı. Belki küçük bir doğruluk payı da vardır. Sebebi bilinmez.
Peki Gerçekten Yeteneksiz miydi?
Bu sorunun cevabını aşağıdaki oyun veriyor. Sene 1958, 25. SSCB Şampiyonası, Riga. Korçnoy 27, Mihail Tal 22 yaşında. Beyazlarla oynayan sihirbaz elindeki bütün numaraları deniyor: hat açıyor, piyon veriyor, taş feda ediyor. Karşısındaki ise mat saldırılarıyla değil, piyon avcılığıyla tanınan bir oyuncu. Korçnoy rakibin piyonlarını topluyor, saldırıyı göğüslüyor ve sonrasına bakıyor.
Yorumlu Oyun
Hamlelerin üzerine tıklayarak, tahtanın altındaki düğmelerle ya da klavyedeki ok tuşlarıyla oyunu ilerletebilirsiniz. Tahta, siyahlarla oynayan Korçnoy'un tarafından gösteriliyor.
Kritik Konumlar
Oyunun üç dönüm noktası. Her konumda sıra siyahta. Önce kendiniz düşünün, sonra cevabı açın ya da tahtanın altındaki ileri düğmesiyle oynanan hamleyi görün.
Kritik Konum 1 – 8. hamle, siyah oynar
Cevabı göster
8... h5! Piyon doğrudan vezire dokunuyor ve Tal'ın g7'yi alma planını bozuyor. Buna karşılık vezirleri değişmeye çalışmak büyük bir hata olurdu: 8... Vh4 9. Fxf5 Vxg4 10. Fxg4 ve beyazlar taş kazanır. Oyunda vezir h3'e çekildi, Korçnoy da piyon avına başladı.
Kritik Konum 2 – 23. hamle, siyah oynar
Cevabı göster
23... g5! Vezir, kale ve fil birlikte g7'ye bakarken gelen bu piyon hamlesi hücumu bir anda durduruyor. Beyazlar geçerken alma ile 24. hxg6 oynuyor, ama 24... Şg7! ile şah savunmaya geliyor. Artık g6'daki piyon beyazların hücum taşı değil, siyah şahın siperi.
Kritik Konum 3 – 35. hamle, siyah oynar
Cevabı göster
35... Vxg3+! Tal, 34. Vxh6+ ile vezirini feda edip g7 piyonunu sürmüştü; fikir piyonun vezir olmasıydı. Araya giren bu şah her şeyi bitiriyor: 36. fxg3 Şxg7 ile siyah şah piyonu alıyor ve beyazlar vezirini yalnızca bir kaleye vermiş oluyor. Tal terk etti.
Oyundan Çıkan Dersler
- Piyon avcılığı da bir stratejidir: Korçnoy mat saldırısı aramıyor. Rakibin piyonlarını alıyor, saldırıyı göğüslüyor ve fazlalıkla kazanmaya bakıyor. Bu oyunda c3, d4 ve e5 piyonlarını topladı.
- Hücumda asıl hedef hattır, piyon değil: 13. gxh5 ile Tal bir piyon aldı ama asıl istediği kalesi için açılan g-hattıydı.
- Şah da bir savunma taşıdır: 24... Şg7 ile şah bizzat savunmaya yürüdü ve mat ağını dağıttı. Her zaman şahı hücumdan kaçırmak gerekmez.
- Rakibin piyonunu siper yapmak: g6'daki beyaz piyon siyah şahın önünde bir perdeye dönüştü. Kendi piyonunuz olsa ona saldırabilirdiniz; rakibin piyonuna saldıramazsınız. Bu çok özel bir savunma kaynağıdır.
- Beraberlik teklifi de bir silahtır: 32... Ve5 ile Korçnoy vezir değişimi önerdi, yani beraberlik uzattı. Tal kazancı zorlayıp 33. h6+ oynadı ve oyunu kaybetti.
- Fedadan önce hesabı sonuna kadar götürün: 34. Vxh6+ göz alıcı bir fedaydı ama 35... Vxg3+ 36. fxg3 Şxg7 ile çürüdü. Vezir fedası ancak hesap sonuna kadar yapıldığında sihir olur.
Bu yazı, Satranç Okulu YouTube kanalındaki belgesel anlatımdan uyarlanmıştır. Oyun: Tal - Korçnoy, 25. SSCB Şampiyonası, Riga 1958.
