Ruslar Fischer’e Tuzak Kurdu: “Fischer Tehlikesi Durduruldu”

17 Ekim 1956'da New York'ta bir çocuğun elinden çıkan çirkin bir notasyon kâğıdı, altı yıl boyunca Sovyet satrancını meşgul edecek bir hikâyenin başlangıcıydı. Belgeselin hikâye kısmını, video içinden alınan görüntülerle birlikte burada topladık. Vasiukov'un Pirc Savunması'nda bulduğu tuzağı ve 1962 Curaçao'da Fischer – Korchnoi karşılaşmasını aşağıdaki tahtalarda hamle hamle inceleyebilirsiniz.

17 Ekim 1956, New York

Tarih 17 Ekim 1956. Yer New York. Bir çocuğun elinden çıktığı çok belli olan, kargacık burgacık yazılmış bu notasyon kâğıdı yıllar sonra bile unutulmayacaktı. Müzayedelerde koleksiyoncular bu kayıt parçasına sahip olabilmek için servet ortaya dökeceklerdi. Notasyon çok çirkin yazılmıştı ama oyun aksine bir şaheserdi — ve aynı zamanda yeni bir dönemin başladığının habercisiydi.

Henüz 13 yaşındaki Robert James Fischer — ya da Brooklyn'de arkadaşlarının ona hitap ettiği şekilde Bobby Fischer — rakibi Donald Byrne'ı harika bir şekilde yenmişti.

“Yüzyılın Oyunu”

Oyunun erken aşamasındaki kabul edilemeyen at fedasını olağanüstü bir vezir fedası takip etmişti; vezirin alınması sonrasında kayıp artık kaçınılmazdı. Oyun kısa süre içerisinde tüm dünyada bilinir hale geldi ve “Yüzyılın Oyunu” olarak adlandırıldı.

Byrne – Fischer, New York 1956

Hamlelerin üzerine tıklayarak, tahtanın altındaki düğmelerle ya da klavyedeki ok tuşlarıyla oyunu ilerletebilirsiniz. Tahta, siyahlarla oynayan Fischer'in tarafından gösteriliyor.

Botvinnik: “Bu çocuğa dikkat edin”

Ve elbette dünya satrancında uzunca süredir mutlak hâkimiyete sahip, eski adı Sovyetler Birliği olan Rusya'ya da oyun ulaştı. Dünya Şampiyonu Botvinnik bu oyunu görünce çok etkilendi ve Fischer'e dikkat edilmesini tembihledi. Çünkü bu çocuğun kısa sürede Rus satrancı için bir tehlike olması kaçınılmazdı.

Gerçekten de iki yıl geçmeden Fischer büyükusta oldu; sonraki yıl, henüz 16 yaşındayken, en iyi sekiz oyuncunun döner usulle oynadığı 1959 Bled Adaylar Turnuvası'na katıldı. Üstelik bu turnuvayı beşinci bitirerek üç yıl sonra çok daha başarılı olabileceğinin sinyalini verdi. Fischer artık büyük tehlikeydi ve kesinlikle durdurulmalıydı.

Vasiukov’un buluşu

Sovyetler Birliği'nin pek çok parlak oyuncusu vardı; dahası onları destekleyen pek çok olağanüstü yetenekli büyükusta da bulunmaktaydı. Bunlardan birisi de Büyükusta Evgeniy Vasiukov'du. Rusya'nın en öndeki oyuncularının sadece bir tık gerisindeydi ve Spor Komitesi sıklıkla kendisini bu üst düzey oyunculara destek vermesi için kamplarda görevlendirirdi. Oyunortasında hâkim olmadığı konum yoktu, açılışta bulduğu pek çok yeni fikir vardı. Örneğin Sicilya Savunması'ndaki Keres Atağı'nın fikir babası aslında kendisiydi.

Spor Komitesi'nin Fischer tehdidine dikkat edilmesi konusunda kesin talimatı vardı. Vasiukov o gün 1962 Curaçao Adaylar Turnuvası'nda oynayacak olan Petrosian, Tal, Keres, Korchnoi ve Geller'in dikkatini çekerek çok önemli bir açılış buluşu olduğunu söyler. Bu yeni fikir sayesinde Fischer'i yenebileceklerdir. Yenilik Pirc Savunması'ndaydı. Önce beyazlarla Fischer'in de oynadığı devam yolunu gösterir: Bastrikov'a karşı açılıştan güzel bir oyun kazanmıştır. Pirc Savunması'nda bulduğu bu tuzakvari devam yolu dergilerde yayımlanmış ve bu Rusça dergileri dikkatle takip eden Fischer tarafından da uygulanmaya başlanmıştı.

Vasiukov – Bastrikov, Kiev 1957

Tuzak 10. ve 11. hamlelerde kuruluyor. Tahta beyazlarla oynayan Vasiukov'un tarafından gösteriliyor.

Curaçao 1962: Beklenen karşılaşma

Turnuvanın beşinci turunda beklenen karşılaşma gerçekleşir: beyazlarda Fischer, siyahlarda Korchnoi. Fischer her zamanki gibi oynar ve dokuzuncu hamleye kadar her şey Vasiukov – Bastrikov oyunundaki gibi gider. Ama onuncu hamlede Korchnoi, dönemin popüler devamı olan at d4 yerine hazırladığı a5 hamlesini yapar. Fischer uzunca süre düşünür.

Fischer – Korchnoi, Curaçao 1962

Hamlelerin üzerine tıklayarak, tahtanın altındaki düğmelerle ya da klavyedeki ok tuşlarıyla oyunu ilerletebilirsiniz. Tahta, siyahlarla oynayan Korchnoi'nin tarafından gösteriliyor.

Kritik Konumlar

Oyunun kaderini belirleyen üç hamle. Her konumda sıra siyahta. Önce kendiniz düşünün, sonra cevabı açın.

Oyundan Çıkan Dersler

• Yayımlanan hazırlık iki tarafı da keser: Dergide yayımlanan bir devam yolu, rakibin repertuvarına girdiği anda ona karşı bir silaha dönüşebilir.
• Tuzak, en doğal hamleyi cezalandırır: Vasiukov'un 10.Ad2 – 11.Ab3 fikri, siyahların en doğal cevabı olan at d4'ü hedef alıyordu. Korchnoi bu doğal hamleyi hiç oynamadı.
• Kenar piyonu bir plandır: 10...a5 ve ardından gelen a4-a3, vezir kanadında kalıcı bir baskı kurdu.
• Feda öncesi koruma ilişkisine bakın: 13.g4'e karşı gelen fil fedası, beyaz taşlar arasındaki koruma bağlarının zayıflığından doğdu.
• Aldığını iade etmemek: Korchnoi kazandığı materyali geri vermeden, sakin savunmayla oyunu bitirdi.

“Fischer tehlikesi durduruldu”

Oyundan sonra Korchnoi Moskova'ya, Spor Komitesi'ne haberi geçer: Fischer tehlikesi durduruldu. Gerçekten de öyle olur; Fischer Curaçao'da beklediği sonucu alamaz. Brooklyn'den çıkan çocuğun Sovyet hâkimiyetini yıkması için dokuz yıl daha geçmesi gerekecektir.

[Event "Üçüncü Rosenwald Turnuvası"]
[Site "New York, ABD"]
[Date "1956.10.17"]
[Round "8"]
[White "Byrne, Donald"]
[Black "Fischer, Robert James"]
[Result "0-1"]
[ECO "D92"]
[Opening "Grünfeld Savunması"]

{ 13 yaşındaki Fischer'in Donald Byrne'e karşı kazandığı ve kısa sürede "Yüzyılın Oyunu" diye anılan parti. }
1. Nf3 Nf6 2. c4 g6 3. Nc3 Bg7 4. d4 O-O 5. Bf4 d5 6. Qb3 dxc4 7. Qxc4 c6 8. e4 Nbd7 9. Rd1 Nb6 10. Qc5 Bg4 11. Bg5 Na4!! { Kabul edilemeyen at fedası: 12.Axa4 oynanırsa Axe4 ile siyahların hücumu çok güçlü. } 12. Qa3 Nxc3 13. bxc3 Nxe4 14. Bxe7 Qb6 15. Bc4 Nxc3 16. Bc5 Rfe8+ 17. Kf1 Be6!! { Vezir fedası. Siyahlar veziri bırakıp bütün taşlarını beyaz şahın üzerine yolluyor. } 18. Bxb6 Bxc4+ { Vezir alındı; artık çifte şahlar başlıyor ve kayıp kaçınılmaz. } 19. Kg1 Ne2+ 20. Kf1 Nxd4+ 21. Kg1 Ne2+ 22. Kf1 Nc3+ 23. Kg1 axb6 24. Qb4 Ra4 25. Qxb6 Nxd1 26. h3 Rxa2 27. Kh2 Nxf2 28. Re1 Rxe1 29. Qd8+ Bf8 30. Nxe1 Bd5 31. Nf3 Ne4 32. Qb8 b5 33. h4 h5 34. Ne5 Kg7 35. Kg1 Bc5+ 36. Kf1 Ng3+ 37. Ke1 Bb4+ 38. Kd1 Bb3+ 39. Kc1 Ne2+ 40. Kb1 Nc3+ 41. Kc1 Rc2# { Mat. } 0-1

[Event "SSCB Şampiyonası Yarı Finali"]
[Site "Kiev"]
[Date "1957.12.01"]
[Round "14"]
[White "Vasiukov, Evgeni"]
[Black "Bastrikov, Georgy"]
[Result "1-0"]
[ECO "B09"]
[Opening "Pirc Savunması, Avusturya Atağı"]

{ Vasiukov'un Pirc Savunması'nda bulduğu devam yolunu ilk kez gösterdiği oyun. }
1. e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 g6 4. f4 { Avusturya Atağı. } Bg7 5. Nf3 O-O 6. Be2 c5 { Siyahlar merkeze saldırıyor. } 7. dxc5 Qa5 8. O-O Qxc5+ 9. Kh1 Nc6 10. Nd2! { Vasiukov'un fikri: at b3'e yöneliyor. } Nd4 { Dönemin standart cevabı; siyahlar at değişimiyle rahatlamak istiyor. } 11. Nb3! { Tuzak burada. At değişiminden sonra a hattı beyazlara açılıyor. } Nxb3 12. axb3 { a hattı açıldı ve a7 piyonu kalıcı bir hedef oldu. } Bd7 13. e5 Ne8 14. Be3 Qc7 15. Nd5 { Vezir kovalanırken a7'ye giden yol hazırlanıyor. } Qd8 16. Rxa7! { Kaleler değişiyor, piyon kazanılıyor ve fil a7'den konuma hâkim oluyor. } Rxa7 17. Bxa7 Bc6 18. Bf3 e6 19. Bb6 Qd7 20. Nc3 f6 21. exd6 Nxd6 22. Qd3 Rc8 23. Rd1 Bxf3 24. Qxf3 Rc6 25. Na4 e5 26. c4 Qe6 27. Bg1 e4 28. Qe2 f5 29. c5 Nf7 30. b4 g5 31. b5 Rc8 32. Nb6 Re8 33. Nd5 Rd8 34. Nc7 Qc8 35. Nd5 Qe6 36. Nc7 Qc8 37. Rxd8+ Qxd8 38. Ne6 Qd3 39. Qf2 Qxb5 40. Nxg7 Kxg7 41. fxg5 Kg6 42. Qd4 Nxg5 43. Qd6+ Kh5 44. Qf4 Qd7 45. h4 Nf7 46. b4 Kg6 47. Be3 h5 48. Kh2 Kf6 49. Bf2 Qd3 50. Be3 Qc4 51. Qb8 Qd3 52. Bf4 Qd7 53. Qf8 Ke6 54. Qg7 Kd5 55. Qc3 Ke6 56. Qg7 Kd5 57. Qb2 Kc4 58. Qe2+ Kxb4 59. Qxh5 Kxc5 60. g4 b5 61. g5 Qd5 62. Qe2 Ne5 63. h5 Ng4+ 64. Kg3 Qd4 65. Qc2+ Kd5 66. Qa2+ Kc6 67. Qa6+ Kd7 68. Qxb5+ Ke7 69. Qb7+ Ke8 70. Qb8+ Ke7 71. Qc7+ Ke8 72. g6 Qg1+ 73. Kh4 Qd4 74. Qf7+ Kd8 75. Bg5+ Kc8 76. Qxf5+ Kb7 77. Qxg4 Qf2+ 78. Qg3 Qf1 79. Bf4 { Uzun bir mücadelenin ardından Vasiukov kazandı. } 1-0

[Event "Curaçao Adaylar Turnuvası"]
[Site "Willemstad, Curaçao"]
[Date "1962.05.09"]
[Round "5"]
[White "Fischer, Robert James"]
[Black "Korchnoi, Viktor"]
[Result "0-1"]
[ECO "B09"]
[Opening "Pirc Savunması, Avusturya Atağı"]
[Orientation "black"]

{ Belgeselin ana oyunu. Fischer, Rus dergilerinde yayımlanan devam yolunu oynuyor; Korchnoi ise Sovyet hazırlığıyla masaya oturuyor. }
1. e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 g6 4. f4 { Avusturya Atağı; Fischer'in Pirc'e karşı güvendiği sistem. } Bg7 5. Nf3 O-O 6. Be2 c5 7. dxc5 Qa5 8. O-O Qxc5+ 9. Kh1 Nc6 { Buraya kadar Vasiukov – Bastrikov oyunuyla aynı. } 10. Nd2 a5! { Hazırlık burada. Korchnoi, popüler 10...Ad4 yerine kenar piyonunu sürüyor. } ( 10... Nd4 11. Nb3! { Vasiukov'un tuzağı: at değişiminden sonra a hattı beyazlara açılıyor. } ) 11. Nb3 Qb6 12. a4 { Siyahların a4-a3 fikri engelleniyor. } Nb4 { At b4'ten c2'ye yükleniyor; beyazların gelişimi sıkışıyor. } 13. g4 { Fischer şah kanadından karşı oyun arıyor. } Bxg4! { Beyaz taşlar arasındaki koruma ilişkisi bozuk; feda doğru. } 14. Bxg4 Nxg4 15. Qxg4 Nxc2 16. Nb5 Nxa1 17. Nxa1 { Korchnoi kaliteyi kazandı. } Qc6 18. f5 Qc4 19. Qf3 Qxa4 20. Nc7 Qxa1 21. Nd5 { Fischer vezirin peşinde, ama Korchnoi aldığı taşları geri vermeden savunuyor. } Rae8 22. Bg5 Qxb2 23. Bxe7 Be5 { Fil e5'ten hem savunuyor hem de g3-h2 karelerine bakıyor. } 24. Rf2 Qc1+ 25. Rf1 Qh6 26. h3 gxf5 { Siyahlar hücumu söndürüyor. } 27. Bxf8 Rxf8 28. Ne7+ Kh8 29. Nxf5 Qe6 30. Rg1 a4 { Şimdi sıra a piyonunda. } 31. Rg4 Qb3 32. Qf1 a3 33. Rg3 Qxg3 { Fischer terk etti. } 0-1

Kaynak: Satranç Okulu YouTube kanalında yayımlanan “Fischer Rusların Tuzağına Düşer Mi?” belgeseli. Görseller video içinden alınmıştır. Oyun kayıtları chessgames.com üzerinden doğrulanmıştır.