Satranç Okulu izleyicilerinin çoğu Raşit Necmettinov'un oyunlarını hayranlıkla izliyor: inanılmaz saldırılar, şaşırtıcı ataklar, fedalar, göz zevki veren muhteşem oyunlar. Peki Mihail Tal'ı 3-1 yenecek kadar güçlü, Sovyetler Birliği'nde büyük başarılar elde etmiş bir oyuncu nasıl olur da büyükusta olamaz, uluslararası usta olarak kalır? Bu yazıda FM Selim Gürcan'ın belgesel videosundaki anlatımı özetliyor, ardından Necmettinov'un 1950'de Romanov'a karşı oynadığı saldırı oyununu yorumlu olarak inceliyoruz.
Tal'ı Yenen Adam Neden Büyükusta Olamadı?
Necmettinov'un neden büyükusta unvanı alamadığına dair çeşitli cevaplar var. Birincisi, Sovyetler Birliği'nde etnik ayrım bulunduğunu söyleyenler var: Necmettinov Tatar ve Müslüman olduğu için ona yeterli şans ve destek verilmediğini düşünenler az değil.
İkincisi, o yıllarda Sovyetler Birliği'nde büyükusta olmanın zorluğundan bahsedenler var. Necmettinov'un en güçlü olduğu 1954-1959 dönemine bakalım: Kaç Sovyet oyuncusu büyükusta olmuş?
- 1954: Sovyetler Birliği'nden büyükusta çıkmamış.
- 1955: Sadece bir büyükusta: Boris Spassky.
- 1956: Yine tek oyuncu: Viktor Korçnoy.
- 1957: Mihail Tal büyükusta oluyor.
- 1958-1959: Sovyetler Birliği'nden büyükusta olan oyuncu yok.
Bunun temel sebeplerinden birisi şu: 1950'li ve 60'lı yıllarda Sovyetler Birliği ile Amerika arasında Soğuk Savaş vardı ve Demir Perde ülkelerinden başka ülkelere gitmek kolay değildi. Büyükusta olabilmek için norm almak, norm alabilmek için de turnuvadaki oyuncuların bir kısmının yabancı olması gerekiyordu. Dolayısıyla Sovyetler Birliği her oyuncuya yurt dışına gitme şansı vermiyordu; Necmettinov'a da bu şans verilmedi.
Ona ilk kez yurt dışına gitme şansı verildiğinde, 1954'te Bükreş'e gitti ve orada Korçnoy'un hemen arkasından, diğerlerine fark atarak ikinci oldu. Uluslararası usta unvanını da bu turnuvada kazandı. Bunun dışında Necmettinov'a şans verilmemişti.
Hangi açıklama sizi tatmin eder bilemiyoruz; ama şu kesin ki Necmettinov'un oyunlarını seviyoruz. Şimdi yine bir Necmettinov oyununa bakalım. Sene 1950, Necmettinov Romanov'a karşı beyazlarla oynuyor.
Yorumlu Oyun
Hamlelerin üzerine tıklayarak, tahtanın altındaki düğmelerle ya da klavyedeki ok tuşlarıyla oyunu ilerletebilirsiniz. Tahta, beyazlarla oynayan Necmettinov'un tarafından gösteriliyor.
Kritik Konumlar
Videoda vurgulanan üç önemli an. Her konumda sıra beyazda. Önce kendiniz düşünün, sonra cevabı açın ya da tahtanın altındaki ileri düğmesiyle oynanan hamleyi görün.
Kritik Konum 1 – 14. hamle, beyaz oynar
Cevabı göster
14. g4! Siyahlar at h4 ile f3'teki fili tehdit edince Necmettinov geri çekilmek yerine tipik bir saldırı hamlesi yapıyor: cesurca şah kanadında piyon sürüşüne başlıyor. Amaç piyonları sürerek şah kanadında hücum oluşturmak; at g3'e, vezir f3'e, at d4'e gelecek. Siyahlar fili alıp (14...Axf3+ 15.Vxf3) "kanattan atağa merkezden cevap ver" tavsiyesine uyarak e5 oynadı; ama bu kez f5'e oturan beyaz at hücumun motoru oldu.
Kritik Konum 2 – 23. hamle, beyaz oynar
Cevabı göster
23. Vg5! Siyahlar ...b5 ve ...Vc7 ile vezir kanadında oyalanırken Necmettinov hemen mat tehdit ediyor: f5'teki at sayesinde Vxg7 mat. Siyahların tek savunması ...g6; ardından 24.Ae7+ Şg7 ile şah açığa çekiliyor ve feda için her şey hazır.
Kritik Konum 3 – 25. hamle, beyaz oynar
Cevabı göster
25. Kxd7! Beyazlar Vf6+ ile şah çekmek istiyor ama d7'deki at f6'yı koruyor. Savunmaya bağlı bir taş varsa onu yok etmek ilk akla gelen fikirlerden biridir: kalite fedası. 25...Fxd7 26.Vf6+ Şh6 27.Kf5! ve Kh5 matına çare yok: g6 piyonu açmazda olduğu için kaleyi alamaz, 27...Fxf5 ise 28.Axf5 mat. 25...Vxd7'de de 26.Vf6+ Şh6 27.Kf5 aynı şekilde kazanır; 25...f6'ya ise 26.Kxf6! gelir.
Oyundan Çıkan Dersler
- Açılışta tuzak bilgisi: Sozin'de 9...Axe4 10.Axe4 d5 çatal numarası herkesin bilmesi gereken bir fikirdir; ama burada 11.Axc6 bxc6 12.Fd3 dxe4 13.Fxe4 ile beyazların girişimi daha iyi olur. Numarayı bilmek kadar istisnasını bilmek de önemli.
- Tehdit varsa yap: Necmettinov her şart altında kuvvetli bir tehdit hamlesi varsa onu oynamayı tercih ederdi: 10.Adb5 ile d6'ya saldırı, 20.b4 ile fili sıkıştırma, 23.Vg5 ile mat tehdidi.
- Fil tehdit edilince geri çekilme: 13...Ah4'e cevap olarak 14.g4! Tipik Necmettinov: kanatta piyon sürüşüyle hücum.
- f5'teki at: f5'e oturan atın ne büyük bir güç yarattığını Necmettinov'un Tal'a karşı oyunundan da biliyoruz. Burada 18.Af5 hücumun merkezi oldu; hem g7'yi hem e7'yi hedef aldı.
- Savunmaya bağlı taşı yok et: 25.Kxd7! kalite fedası, f6 karesini koruyan atı tahtadan sildi ve şah kaçamadı.
- Sessiz kale hamlesi: 27.Kf5! Rakip piyon açmazda olduğu için kale alınamıyor; Kh5 mat tehdidine karşı yalnızca birkaç umutsuz şah kalıyor.
Video Anlatım
Kaynak: Satranç Okulu YouTube kanalında yayımlanan "Necmettinov'un Büyükusta Olması Nasıl Engellendi" belgeseli (FM Selim Gürcan).
