2022 baharında Mamedyarov Adaylar Turnuvası'na hazırlanırken FM Selim Gürcan, YouTube belgeselinde 18 yıl geriye gidip 2004'te satrancokulu.com için genç Mamedyarov'la yaptığı röportajı ve onun Türkiye Ligi günlerini anlattı. Hikâyenin kahramanı Türkiye'de Eczacıbaşı'nın birinci masasında oynayan 19 yaşındaki bir büyük usta, bir hakem, bir bozuk saat ve 2003'te oynanmış unutulmaz bir vezir fedası.
Eczacıbaşı'nın Birinci Masasındaki Genç Usta
2004'te satrancokulu.com'daki röportajın girişi şöyleydi: "Azerbaycanlı büyük usta Şahriyar Mamedyarov 19 yaşında ve 2656 reytinge sahip. Üstelik reytingini artırmaya devam ediyor. Dünyanın yakından takip ettiği ve geleceğin dünya şampiyonlarından biri olarak görülen Mamedyarov, Türkiye'ye yabancı değil. Son olarak 2003 yılında Eczacıbaşı takımının birinci masasında Türkiye Birinci Ligi'nde oynadı ve harika oyunuyla izleyenleri kendine hayran bıraktı."
Röportajda Mamedyarov'un nasıl oynadığını anlatmak yerine dört oyununu göstermek tercih edilmişti. Fotoğrafta Eczacıbaşı'ndan takım arkadaşları Kıvanç Haznedaroğlu ve Mert Erdoğdu ile görülen Mamedyarov, tüm başarılarına rağmen dost canlısı ve mütevazı bir insandı. Kendisine nasıl bu kadar kuvvetli oynadığı sorulduğunda içtenlikle "Ben de insanım, aramızda fark yok, çalışınca oluyor" diye cevap verebiliyordu.
"Ayağını Sallama!"
İstanbul'da ligde oynarken, uluslararası usta bir rakibe karşı oyunun en kritik noktasında derin düşüncelere dalmışken hakem gelip "ayağını sallama" diyerek gereksiz yere dikkatini dağıttı. Mamedyarov önce şaşkınlığa düştü, ama sonra gülümseyerek bunu bir sorun yapmadı.
Stres anında sandalyede otururken ayak sallamak her satranççının başına gelen, çok sık rastlanan bir durumdur. O yıllarda hakemlik Türkiye'de yeni yeni kurumsallaşıyordu; tecrübesiz bir hakem Mamedyarov'un yanına geliyor ve sanki çocukmuş gibi "ayağını sallama" diye uyarıyor. Kazanma hırsı ve enerjisi ise asla centilmenliğine gölge düşürmüyordu.
Bozuk Saat ve Düşen Bayrak
Ayağını sallayarak rakibini rahatsız ettiği düşünülen aynı maçta ilginç bir durum daha oldu. Oyunun sonunda rakibinin bayrağı düştü. O zamanlar analog saatler vardı; akrep ve yelkovanlı saatlerde bayrak düşünce hamleleri tamamlayamamış taraf oyunu kaybetmiş sayılırdı. Rakibi bayrağının düştüğünü görüp tebrik etmek için elini uzattı.
Konum karışık olmasına rağmen Mamedyarov tereddüt göstermeden elini sıkmadı ve hakeme döndü: "Saat bozuk." Bayrağın saat bozuk olduğu için erken düştüğünü, oyuna devam edilmesi gerektiğini söyledi. Hakem geldi, saatin bozuk olduğu anlaşıldı, saat değiştirildi ve rakibine süre eklendi. Mamedyarov oyunu zor da olsa tahtada kazandı. Kolaycılığa kaçmayan, tahtada mücadeleden kaçınmayan bir oyuncu; onu bu yüzden çok seviyoruz.
Mamedyarov – Kallio, Plovdiv 2003
Röportajda önerilen dört oyundan biri de 2003 Avrupa Takımlar Şampiyonası'nda Finlandiyalı Heikki Kallio'ya (2493) karşı oynanan oyundu. Mamedyarov'un o kadar çok güzel oyunu var ki, bu oyun bile unutulmuş; yıllar sonra tekrar bakınca "Ne oyun bu!" dedirtiyor. Sırf bu oyunlarla 2003'te satrancı bırakmış olsa bile unutulmaz bir oyuncu olurdu.
Aşağıda oyunun tamamını videodaki anlatımın özetiyle birlikte yorumlu olarak inceleyebilir, ardından vezir fedasının geldiği üç kritik konumu kendiniz çözmeyi deneyebilirsiniz.
Yorumlu Oyun
Hamlelerin üzerine tıklayarak, tahtanın altındaki düğmelerle ya da klavyedeki ok tuşlarıyla oyunu ilerletebilirsiniz. Tahta, beyazlarla oynayan Mamedyarov'un tarafından gösteriliyor.
Kritik Konumlar
Videoda vurgulanan üç an. Her konumda sıra beyazda. Önce kendiniz düşünün, sonra cevabı açın ya da tahtanın altındaki ileri düğmesiyle oynanan hamleyi görün.
Kritik Konum 1 – 23. hamle, beyaz oynar
Cevabı göster
23. Fg4! Fil e6 piyonunu hedef alıyor; atın e5'ten alınması Fxe6 mat ile cezalanıyor (fil h6 f8'i tutuyor, g8'deki şah hapis). Siyahlar f5 ile vezirin f7'ye girişini kapatmak zorunda; ama bu hamle e4 atını vezire karşı korumasız bırakıyor.
Kritik Konum 2 – 26. hamle, beyaz oynar
Cevabı göster
26. Vxe4! Vezir fedası. Siyah f5 ile vezir alırsa Fxe6 mat; g4'teki fili alırsa Axg6 ve h7'nin zayıflığı mat ağını tamamlıyor. Siyahlar Vd6 ile direnmeye çalıştı, ama vezir b7 ve a7 üzerinden siyah kanada girip oyunu bitirdi.
Kritik Konum 3 – 33. hamle, beyaz oynar
Cevabı göster
33. Fxg5! Bir oradan bir buradan: fil g5'te feda ediliyor. Fil alınırsa Vf7 mat. Siyahlar Vc7 ile veziri savunmaya çağırdı, ama Fxe7 sonrasında vezir değişimi kaçınılmaz oldu ve e7'deki fil, a7'deki kale ve atla birlikte mat ağı tamamlandı. Kallio 36. hamlede terk etti.
Oyundan Çıkan Dersler
- Önlem hamlesi a3: 7. a3 bir piyon hamlesiyle vakit kaybı gibi görünüyor ama hem Fb4 açmazını önlüyor hem de d5 ilerlemesini tehdit ediyor. Açılışta rakibin en iyi planını önceden kapatmak tempo kaybı değildir.
- Rok hakkını elinden almak: 11. Fb5+ ile şah f8'e itildi. Kale h8'de kilitli kaldı; sonrasında Fh6+ ve Şg8 ile şah g8'de kapana kısıldı.
- Vezir fedasından önce hesap: 26. Vxe4 sadece vezirin alınamadığını görmekle değil, siyahın her cevabında (fxe4, fxg4, Vd6) mat ağının tamamlandığını sonuna kadar hesaplamakla mümkün oldu.
- Baskıyı sürdürmek: Fedadan sonra Vb7–Va7 ile vezir siyah kanada sızdı, Kb6–Kxa6 ile kale tüm kaleyi temizledi; siyah karşı oyun bulamadan oyun bitti.
- Tahtada mücadele: Bozuk saat hikâyesindeki gibi oyun içinde de kolaycılığa kaçmayan bir usta: materyali değil, matı hedefliyor.
