Yağız Kaan Erdoğmuş, Budva'da oynanan 41. Avrupa Kulüpler Kupası'nın 3. turunda nihayet sahneye çıktı ve siyah taşlarla GM Zbyněk Hraček'i (2525) yendi. Oyun, açılışta "teorinin en sık hamlesi" yerine konumu canlı tutan hamleyi seçmenin, vezir kanadı piyon üstünlüğünün ve rakibi sürekli baskı altında tutmanın ders niteliğinde bir örneği. Bu galibiyetle Yağız canlı listede dünya 15.'liğine yükseldi.
Aşağıda oyunun tamamını videodaki anlatımla birlikte yorumlu olarak inceleyebilir, ardından videoda ünlem verilen kritik konumları kendiniz çözmeyi deneyebilirsiniz.
Yorumlu Oyun
Hamlelerin üzerine tıklayarak, tahtanın altındaki düğmelerle ya da klavyedeki ok tuşlarıyla oyunu ilerletebilirsiniz. Tahta, siyahlarla oynayan Yağız'ın tarafından gösteriliyor.
Kritik Konumlar
Videoda üzerinde durulan üç konum. Her konumda sıra siyahta. Önce kendiniz düşünün, sonra cevabı açın ya da tahtanın altındaki ileri düğmesiyle oynanan hamleyi görün.
Kritik Konum 1 – 18. hamle, siyah oynar
Cevabı göster
18… Fil e7! Beyazlar at g4 ile "hadi filleri değişelim" diyor. Siyahlar değişmiyor: "Sen sıkışık konumdasın, değişmem." Satrançta bir geri gitme hamlesi iyiyse ünleme hak eder, çünkü normalde hep ileri gitmeye çalışırız. Fil g3'te alınsaydı h piyonuyla alış beyazlara h hattını ve at f4 fikrini verirdi. Fil e7'den sonra h4, at e6, h5, at d7 geliyor ve siyahlar h6 fikrinden korkmuyor: f5 ve fil g5 ile o piyon zayıf kalır.
Kritik Konum 2 – 21. hamle, siyah oynar
Cevabı göster
21… f5! Atı isteyen, tek hamlelik bir vuruş – "artık bunu biz de görürüz" dediğimiz cinsten. Devamında at e5, b5, at f4 ve karşılıklı alışlardan sonra a5, kale a1, b4 ile siyahlar vezir kanadında 3 piyona 2 piyon üstünlüğü elde ediyor. Oyunun geri kalanı büyük ölçüde bu üstünlük üzerine kuruldu.
Kritik Konum 3 – 37. hamle, siyah oynar
Cevabı göster
37… Kale x e3 şah! Beyazlar baskıya dayanamayıp 37. bxc4? oynadı; şah f3 ile direnmek gerekiyordu. Şimdi kale e3'ü alıyor, şah f2'ye dönünce kale a3'e geri geliyor ve 39. cxd5? sonrası 39… vezir x g4 ile beyazlar terk etti. Tehdit kale f3 şah; 40. vezir e2 oynansaydı vezir f5 şah, şah g2 ve vezir x b1 ile kale de giderdi. (Hemen fil h4 şah işe yaramıyor: fil g3 ile karşı şah var.)
Oyundan Çıkan Dersler
- En sık oynanan hamle, en iyi pratik seçim olmayabilir: 5. e3'ten sonra teorinin hamlesi d5 idi. Yağız fil e7'yi seçti, çünkü d5'ten sonra b3, fil b2 ve at d2 ile beyazlar sağlam ama kısır bir konum elde ediyordu. 2525'lik bir rakibe karşı beraberlik 3-4 elo kaybı demek; o yüzden soru "hangi hamle bilinir" değil, "hangi hamle konumu canlı tutar" oluyor.
- Zorunlu görünen hamle de hesap ister: 6… d5 başka seçenek bırakmıyordu ama Yağız 8 dakika düşündü. Sebebi 7. cxd5 varyantıydı: fil x f1, dxe6, fil x g2, kale g1 ve kale g7 ile beyazlar taş verip 3 piyon ve inisiyatif alıyordu. Oradaki c6 ve kale f8 gibi tek hamleleri önceden görmek gerekiyordu.
- Sessiz hamleyi uzaktan görmek: 15. hamlede bilgisayarın önerdiği vezir f5'i oynamak için, 22. hamlede ortaya çıkacak kale a8–c8 gibi sessiz bir hamleyi hayal edebilmek gerekiyordu. Konumu görünce iyi olduğunu anlarsınız; zor olan yedi hamle öncesinden onu düşünebilmek.
- İyi bir geri gitme hamlesi ünleme hak eder: 18… fil e7! Değişim rakibi rahatlatacağı için fil geri çekildi.
- Vezir kanadı piyon üstünlüğü somut bir üstünlüktür: Kötü fil, iyi at, iki fil ya da zayıflamış şah kanadı kadar sık konuşulmaz ama en az onlar kadar değerlidir: oradan geçer piyon çıkar, oyun sonunda da geçer piyon belirleyicidir.
- Serbest piyonu almadan önce bir daha bakın: 28. vezir x f5 oynanamıyordu: at x e5, dxe5 ve kale a1 şah ile arkadan gelen kale her şeyi değiştiriyordu.
- Zaman azken önce taşları düzeltin: 1 dakika 58 saniyeyle 31… şah f7 ve 32… vezir e6; kale hemen dalmak yerine şah iyi bir kareye, vezir merkeze geldi.
- Baskı, hatayı kendiliğinden getirir: Soğukkanlı oyun 37. bxc4? ve 39. cxd5? ile ödüllendirildi. Rakip "eli titreyecek" kadar sıkıştığında kombinezon aramaya gerek kalmıyor.
Videodan Notlar, Espriler ve Anekdotlar
- "İkinci kez de anlatılır bu oyun." Videonun ilk çekimi 17 dakika sürmüş ama ses kaydı alınmamış. Anlatım baştan yapıldı: "Galibiyetin keyfiyle ikinci kez de anlatılır bu oyun." Tahtada bazı okların açık kalmasının sebebi de bu.
- Turnuva sırasında soru sormak. Normalde oyuncuyu turnuva esnasında meşgul etmemek gerekir; "tebrik ederim" denir, lafı uzatılmaz. Yağız teşekkür edince, hem 5… fil e7'nin hem de vezir f5'i oynamama sebebinin cevabı alınmış oldu.
- Aksiyon filmi benzetmesi. Vezirin feda edildiği varyantlarda biz "tüh be, taş kaybettik, bittik" derken büyük ustalar her şeyi hesaplamış oluyor: "Aksiyon filmlerinde kahraman herkesi hallediyor; biz dakika bir bir yerden düşer, ölürüz."
- "Odunu alıp oraya götürüyorsun." Vezir f5 varyantındaki 22… kale c8 için: eskiden taşlar tahtadan yapılırdı; kaleyi alıp sakince c8'e taşımak basit görünür, zor olan onu yedi hamle öncesinden görmektir.
- "4300… çok mu attım?" Rakibin kaçırdığı 35. bxc4 fikrini ancak bilgisayar görüyor: "Bilgisayar 4300 gücünde – çok mu attım? Doğru, 4400 gücünde."
- "Ananın dibinde." Yağız canlı listede 15. sıraya, tam Viswanathan Anand'ın arkasına yerleşti. Rahmetli Demir Büyüközkaya – eski İstanbul şampiyonu, milli takım oyuncusu, hayatı satrançla geçmiş, gençlere örnek olmuş bir isim – yıllar önce bir gün derneğe dalıp "Duydunuz mu çocuklar? Anan diye bir oyuncu çıkmış, yarım saatte büyük ustaları yeniyor!" demişti. Meğer Vishy Anand'mış. Rahmetle anıyoruz.
- Listede kalma kuralı. Anand çok az oynuyor; senede bir oyunla listede kalınabiliyor. Bu kural Nakamura için de eleştiriliyor: "orada yer işgal ediyor" deniyor. Yağız ise gümbür gümbür geliyor – nazar değmesin.
Video Anlatım
Kaynak: Satranç Okulu YouTube kanalındaki video anlatım ve Lichess etüdü.
