Türk Satrancının Büyük Utancı

Bu video, satranç tarihinin unutulmuş bir devine, satrancın isim değişimlerine ve Türkiye'deki satranç terminolojisine eleştirel bir gözle bakıyor.

Ebu Bekir es-Sûlî

Videoya göre 900'lü yıllarda yaşamış es-Sûlî, satranç üzerine ilk kayıtlı kitapları yazan isimlerden biriydi. Gücü o kadar büyüktü ki ölümünden sonraki 700 yıl boyunca onun seviyesine ulaşan olmadı; usta oyunculara övgü olarak “es-Sûlî gibi oynadın” denirdi. Videoda onun aynı zamanda bir bilim insanı, şair ve edebiyatçı olduğu da vurgulanıyor.

Satrancın isim yolculuğu

Oyun Hindistan'dan İslam dünyasına “şatranç” adıyla geçti, fetihlerle Avrupa'ya taşındı. Anlatıya göre Avrupa'da kilisenin baskısından kurtulmak ve halka kabul ettirmek için isimleri değişti: şah kral, vezir kraliçe, fil de piskopos oldu. Anlatıcı, “Fil Gambiti”nin “Türk Gambiti” diye anılmasını isteyenlerin bu süreçte meşru bir hak aradığını savunuyor.

Terminoloji eleştirisi

Videonun ana eleştirisi, eski Türk satranç kitaplarında “er” ya da “piyade” diye geçen taşın bugün Fransızca kökenli “piyon” sözcüğüyle anılması üzerine. Anlatıcıya göre kendi öğrettiğimiz bir oyunun terimlerini bile koruyamamak bir karakter meselesi. Bu, anlatıcının kişisel görüşüdür.

Bu yazı, Satranç Okulu YouTube kanalındaki “Belgesel Oyun” serisinden uyarlanmıştır.

Önceki İçerikTürkiye'nin Satranç Kraliçesi Amerika Şampiyonunu Fedalarla...
Sonraki İçerikCarlsen Mat Etti! (Türk Gambitiyle)
FM Selim Gürcan
1994, 1998 ve 2000 yıllarında A Milli Takımında oynamıştır. Hazırladığı pek çok eğitim videolarının yanı sıra "Satrançta Ustalık Kursu" ve "Satrançta Açılış Kursu" gibi çok satan kitapların da yazarıdır